Papier mâché to plastyczna masa z rozdrobnionego i namoczonego papieru połączonego z substancją wiążącą, najczęściej klejem lub klajstrem. Po wyschnięciu twardnieje, dlatego można z niej robić miseczki, maski, figurki, ozdoby i większe formy przestrzenne. To także prosty sposób na ponowne wykorzystanie makulatury. W tym poradniku chodzi o przygotowanie masy papierowej, a nie o technikę naklejania kolejnych warstw papieru na formę.
Czym jest papier mâché?
Nazwa papier mâché oznacza masę powstałą z papieru rozmiękczonego w wodzie, rozdrobnionego na pulpę i połączonego ze spoiwem. Do jej przygotowania można wykorzystać klej, klajster z mąki, gips lub inne dodatki. Po wyschnięciu masa staje się sztywna i nadaje się do malowania, dekorowania, a w niektórych przypadkach także szlifowania.
Technika wywodzi się z Chin, gdzie znano ją już na początku II wieku. Z czasem papier mâché wykorzystywano do tworzenia masek, lalek, dekoracji teatralnych, reliefów i rzeźb. W warunkach domowych jest łatwa do wykonania, niedroga i pozwala zagospodarować papier, który nie nadaje się już do ponownego użycia w pierwotnej formie.
Trzeba rozróżnić dwa sposoby pracy. Masa papierowa powstaje po namoczeniu i zmiksowaniu papieru. Z kolei technika warstwowa polega na przyklejaniu pasków papieru do formy. Obie bywają określane jako papier mâché, ale poniższa instrukcja dotyczy przygotowania pulpy.
Jakie materiały i narzędzia przygotować?
Do domowej masy najlepiej wybrać papier chłonny i łatwy do rozrywania. Przygotuj następujące materiały i narzędzia:
- Gazety codzienne lub wytłoczki do jajek.
- Miskę albo duże wiadro do moczenia papieru.
- Blender, mikser ręczny lub wiertarkę z końcówką do mieszania farb.
- Sitko, durszlak albo kawałek gęstej tkaniny do odsączania.
- Garnek i drugą miskę do przygotowania oraz połączenia kleju z pulpą.
Dobór papieru wpływa na gładkość i trwałość masy. Najlepiej sprawdzają się materiały, które szybko chłoną wodę:
- Gazety codzienne łatwo się drą i dobrze miękną podczas moczenia.
- Wytłoczki do jajek dają bardziej włóknistą, grubszą masę.
- Biały papier biurowy można wykorzystać w niewielkiej ilości, choć zwykle wymaga dłuższego rozmiękczania.
- Śliskie, kolorowe magazyny nie są dobrym wyborem, ponieważ słabo chłoną wodę i trudno rozpadają się podczas miksowania.
Jak zrobić masę papierową krok po kroku?
Poniższe proporcje wystarczą na podstawową porcję masy, z której można wykonać niewielką dekorację lub formę o rozmiarze zbliżonym do dużej miski. Ilość papieru można później zwiększać, zachowując podobną konsystencję kleju.
| Składnik | Ilość | Zastosowanie |
|---|---|---|
| Papier | około 2 gazety codzienne | podstawa pulpy |
| Mąka pszenna | 1/2 szklanki | składnik klajstru |
| Woda | 4 szklanki | do klajstru i gotowania |
| Sól | 2 łyżki | dodatek do przygotowanego kleju |
- Porwij papier na małe kawałki. Im mniejsze będą fragmenty, tym łatwiej nasiąkną wodą i zamienią się w jednolitą pulpę.
- Włóż papier do miski i zalej go ciepłą wodą. Pozostaw na co najmniej 24 godziny. Ten etap decyduje o jakości masy, ponieważ niedostatecznie namoczony papier będzie trudniejszy do rozdrobnienia.
- Przygotuj klajster. Wymieszaj mąkę z dwiema szklankami zimnej wody. Pozostałe dwie szklanki zagotuj w garnku, a następnie wlej do nich mieszankę mąki i wody. Podgrzewaj całość, mieszając, aż klej zgęstnieje. Zdejmij garnek z ognia, dodaj sól i odstaw klajster do wystygnięcia.
- Zmiksuj namoczony papier na gładką lub lekko włóknistą pulpę. Przy większej ilości materiału wygodna będzie wiertarka z końcówką do mieszania farb. Miksowanie może potrwać kilka minut, ponieważ papier musi dokładnie się rozpaść.
- Odsącz pulpę na sitku, w durszlaku lub przez tkaninę. Nie wyciskaj jej całkowicie na sucho. Masa powinna być wilgotna, ale nie ociekać wodą.
- Przełóż papier do miski i dodaj wystudzony klajster. Wyrabiaj całość ręką lub mieszaj, aż powstanie zwarta, kleista masa bez dużych, suchych fragmentów.
Gotowa masa powinna przypominać gęstą glinę albo miękką pastę. Gdy jest zbyt sucha i kruszy się przy formowaniu, dodaj niewielką ilość wody lub klajstru. Jeśli pozostaje rzadka, ponownie ją odsącz albo dodaj więcej rozdrobnionego papieru.
Jak formować i wykańczać papier mâché?
Masę można kształtować ręcznie, nakładać na stelaż z tektury i drutu albo rozprowadzać na odwróconej misce. Przy tworzeniu naczynia lub innej pustej formy zabezpiecz podłoże folią spożywczą. Ułatwi to późniejsze zdjęcie wyschniętej pracy.
Nie nakładaj masy bezpośrednio na formę, którą chcesz później wyjąć. Papier mâché może mocno przywrzeć do podłoża, a próba oderwania gotowej pracy może skończyć się jej pęknięciem.
Rozprowadzaj masę równomiernie, bez dużych pustych przestrzeni. Przy miseczce lub płaskiej dekoracji warstwa powinna mieć mniej więcej kilka milimetrów, zależnie od wielkości przedmiotu. Grubsza forma będzie trwalsza, ale wyschnie wolniej.
Odstaw pracę w suche, przewiewne miejsce. Czas schnięcia zależy od grubości masy, wielkości przedmiotu i wilgotności powietrza. Cienka warstwa może wyschnąć w ciągu jednej doby, natomiast większa kula lub gruba rzeźba potrzebuje kilku dni. Nie przyspieszaj procesu bardzo wysoką temperaturą, ponieważ powierzchnia może stwardnieć szybciej niż środek i popękać.
Po całkowitym wyschnięciu powierzchnię można pomalować farbami akrylowymi lub plakatowymi. Farbę nakładaj na suchą pracę, a po zakończeniu dekorowania możesz zabezpieczyć ją bezbarwnym werniksem. Papier mâché nadaje się do tworzenia masek, figurek, ozdobnych miseczek i elementów scenograficznych.
Najważniejsze są dwa etapy: długie moczenie papieru oraz dokładne odsączenie pulpy. Gdy masa ma właściwą konsystencję i zostanie zabezpieczona folią, formowanie domowych dekoracji staje się prostym sposobem na twórcze wykorzystanie makulatury.
